Tour diễn Bắc Mỹ cháy vé của Kim Dongha đã viết lại lịch sử Hallyu

Trong hai thập kỷ qua, Hallyu đã chinh phục các sân khấu toàn cầu thông qua K-pop và K-drama. Làn sóng này đã làm chao đảo bảng xếp hạng Billboard, giành giải Oscar và lấp đầy các sân vận động trên sáu châu lục. Thế nhưng vào ngày 17 tháng 4, tại một studio ở Washington D.C., diễn viên hài Kim Dongha đã làm được điều mà chưa bất kỳ nội dung Hallyu nào có thể tái hiện hoàn toàn: khiến cả khán phòng bật cười — hoàn toàn bằng tiếng Hàn — tại một buổi diễn stand-up trên đất Bắc Mỹ.

Buổi biểu diễn đó đánh dấu đêm khai mạc của «Made in Korea», tour ba thành phố xuyên Bắc Mỹ dừng chân tại Washington D.C., Toronto và Vancouver từ ngày 17 đến 24 tháng 4. Kim Dongha — người ra mắt với stand-up vào năm 2018 và tích lũy hơn 300 triệu lượt xem trên YouTube — trở thành diễn viên hài Hàn Quốc đầu tiên hoàn thành một tour stand-up tại Bắc Mỹ. Mọi suất diễn đều được thực hiện bằng tiếng Hàn. Mọi suất diễn đều cháy vé. Và khi ánh đèn tắt ở Vancouver, rõ ràng rằng hài kịch Hàn Quốc đã chính thức vượt qua Thái Bình Dương.

Thể loại mà Hallyu bỏ lại phía sau — cho đến nay

Stand-up comedy vốn là một trong số ít thể loại giải trí kháng cự mạnh mẽ nhất trước làn sóng Hallyu toàn cầu. K-pop vượt qua rào cản ngôn ngữ nhờ chất lượng sản xuất, vũ đạo đồng bộ và sức hút thị giác. K-drama vượt qua nhờ những câu chuyện cảm xúc mang tính phổ quát và hạ tầng streaming toàn cầu. Hài kịch — vốn phụ thuộc vào sự chính xác ngôn ngữ, tham chiếu văn hóa và ký ức xã hội chung — xét về mặt cơ cấu thì khó xuất khẩu hơn nhiều. Số ít diễn viên hài Hàn Quốc từng thử vươn ra quốc tế trước Kim thường biểu diễn bằng tiếng Anh hoặc dựa vào nội dung video có phụ đề thay vì show trực tiếp.

Ngoại lệ là Yoo Byung-jae — người trở thành diễn viên hài Hàn Quốc đầu tiên có stand-up special trên Netflix vào năm 2018. Nhưng một special trên streaming và một tour trực tiếp là hai thành tựu thương mại hoàn toàn khác nhau. Cái trước là sản phẩm video phân phối đến người đăng ký hiện có. Cái sau đòi hỏi khán giả phải mua vé, đến tận nơi và ngồi xem — dù biết show sẽ diễn bằng một ngôn ngữ có thể không phải tiếng mẹ đẻ của họ.

Tour Bắc Mỹ của Kim Dongha là loại sau, và cháy vé toàn bộ.

Cách Kim Dongha xây dựng lượng khán giả Diaspora

Con đường đến Bắc Mỹ của Kim Dongha được xây dựng trên một chiến lược nền tảng mà hầu hết diễn viên hài cùng thế hệ không lựa chọn. Khi ra mắt trên chương trình stand-up của KBS «Stage 6» năm 2018, anh đồng thời bắt đầu đăng nội dung trực tiếp lên YouTube — quyết định này mở ra kênh tiếp cận trực tiếp với các cộng đồng người Hàn Quốc tại Bắc Mỹ, Úc và châu Âu vốn ít được truyền hình trong nước phục vụ. Hài kịch của anh khai thác nỗi lo của người nhập cư, xung đột thế hệ giữa cha mẹ Hàn Quốc và con cái lớn lên ở nước ngoài, và sự buồn cười đặc thù của việc liên tục chuyển đổi giữa hai thế giới văn hóa.

Năm 2023, khi Kim ra mắt tour nội địa 14 thành phố mang tên «Life Goes On» với toàn bộ suất diễn cháy vé, lượng khán giả YouTube của anh đã phản ánh rõ rét mô hình Diaspora với tỷ lệ đáng kể người xem ở ngoài Hàn Quốc. Đến khi Live Nation xác nhận lịch diễn Bắc Mỹ của «Made in Korea», tổng lượt xem tích lũy của anh đã vượt 300 triệu — một con số chứng minh nhu cầu xuyên biên giới ở quy mô mà ít diễn viên hài Hàn Quốc nào từng đạt được.

Nội dung show cũng được thiết kế chính xác cho trải nghiệm Diaspora đó: cuộc sống người nhập cư, khoảng cách cảm xúc giữa cha mẹ Hàn Quốc thế hệ đầu và con cái lớn lên ở Bắc Mỹ, code-switching văn hóa, và sự phi lý phổ quát của việc sống giữa hai thế giới. Đây không phải những chủ đề ngách. Đây là những lo âu đặc trưng của một nhóm dân số cụ thể nhưng rất lớn — tập trung, năng động về mặt xã hội, và đói khát văn hóa ở cả ba thành phố.

Sự tham gia của Live Nation thực sự có ý nghĩa gì

Cấu trúc thương mại của tour có ý nghĩa quan trọng không kém tuyên bố văn hóa. Cả ba địa điểm — Crescendo Studios ở Washington D.C., Meridian Arts Centre ở Toronto và Rio Theatre ở Vancouver — đều là các show bán vé đầy chỗ được quảng bá bởi Live Nation, công ty quảng bá concert và sự kiện lớn nhất thế giới. Sự tham gia của Live Nation không phải là chi tiết ngẫu nhiên. Công ty này không gắn cơ sở hạ tầng quảng bá của mình vào các thể loại chưa được kiểm chứng chỉ vì tò mò. Khi Live Nation hậu thuẫn một tour hài kịch tiếng Hàn xuyên Bắc Mỹ, điều đó báo hiệu rằng vốn công nghiệp lớn hiện xem hài kịch trực tiếp bằng tiếng Hàn là sản phẩm tour khả thi — không phải thử nghiệm văn hóa nhỏ lẻ.

Đây chính xác là sự chuyển biến xảy ra trong K-pop khoảng năm 2011-2012, khi các nhà điều hành sân vận động phương Tây bắt đầu chấp nhận các buổi biểu diễn không cung cấp phiên dịch tiếng Anh cho khán giả. Những quyết định về cơ sở hạ tầng đã đến trước bước đột phá vào dòng chính. Tour của Kim Dongha có thể được nhớ đến như một điểm uốn tương tự — thời điểm mà hài kịch, thể loại giải trí Hàn Quốc cuối cùng cố gắng vượt biên, có được cơ sở hạ tầng tour thị trường lớn đầu tiên.

Vùng đất mới nhất — và bất ngờ nhất — của Hallyu

Kim Dongha mô tả trải nghiệm sau show ở Vancouver là cảm thấy «thực sự xúc động sâu sắc», và nói thêm rằng sự hồi hộp anh cảm nhận trước khi bước lên sân khấu «đã tự nhiên chuyển thành niềm vui» ngay khi anh đối mặt với khán giả. Tâm tư này hoàn toàn nhất quán với những gì khán giả Diaspora bên trong các địa điểm biểu diễn phản ánh: một đám đông không chỉ hiểu từng lời, mà còn hiểu các tham chiếu văn hóa cụ thể, và phản ứng bằng sự nhận ra trải nghiệm chung thay vì sự tán thưởng lịch sự dành cho một nền văn hóa nước ngoài.

Truyền thông Hàn Quốc đưa tin về tour như một cột mốc Hallyu cùng tầm mức thường dành cho đêm diễn sân vận động Mỹ đầu tiên của BTS hay lần đầu tiên một bộ phim Hàn Quốc được đề cử Oscar. Góc nhìn đó rất đáng chú ý. Một diễn viên hài stand-up biểu diễn bằng tiếng Hàn tại địa điểm cháy vé ở Toronto, trong khuôn khổ đó, không chỉ là một diễn viên hài có đêm diễn tốt. Đó là một điểm dữ liệu trong câu chuyện quốc gia dài hơn về xuất khẩu văn hóa.

Liệu cách diễn giải đó có phóng đại tầm quan trọng hay không là câu hỏi hợp lý. Hài kịch gắn chặt với ngôn ngữ, và mức trần cho stand-up tiếng Hàn ở các thị trường nói tiếng Anh thấp hơn về mặt cơ cấu so với K-pop hay K-drama. Nhưng mức trần cho Diaspora cao hơn bao giờ hết. Cộng đồng người Hàn tại Bắc Mỹ tập trung, khá giả và năng động về văn hóa — chính là nhóm nhân khẩu học lấp đầy các show K-pop ở sân vận động và đẩy số liệu streaming K-drama. Kim Dongha không tiên phong vào lãnh thổ chưa được khám phá. Anh đến một cơ sở hạ tầng mà Hallyu đã xây dựng, và phát hiện rằng nó cũng hoạt động tốt với hài kịch.

Lịch diễn trong nước của anh tiếp tục qua mùa hè với các show ở Gwangju, Changwon, Busan và Daegu. Một vòng quốc tế thứ hai gần như chắc chắn sẽ tiếp theo. Và khi diễn viên hài Hàn Quốc tiếp theo thử sức với tour Bắc Mỹ, họ sẽ có rào cản thấp hơn đáng kể để vượt qua. Theo nghĩa đó, «Made in Korea» đã hoàn thành nhiệm vụ quan trọng nhất của mình — không phải các buổi diễn, mà là những gì xảy ra sau đó.